Երիտասարդ գրողները ոչ մեկի զուռնի տակ չեն պարի

Խոսակցություններն այն մասին, թե ՀԳՄ-ում ստորագրահավաք է իրականացվում, որի նպատակը համագումար հրավիրելն է ու Լեւոն Անանյանի հրաժարականը պահանջելը, գնալով հավաստի են դառնում, որովհետեւ, խոսակցություններին զուգահեռ, հայտնի են դառնում նաեւ մի շարք գրողների անուններ, որոնք մասնակցել են վերոնշյալ ստորագրահավաքին:

Մասնավորապես դրանց մեջ են բանաստեղծ, թարգմանիչ Հրաչյա Բեյլերյանը, գրող, թարգմանիչ Վարդան Ֆերեշեթյանը, գրող, երգիծաբան Վլադիմիր Հայրապետյանը, արձակագիր Վահան Սաղաթելյանը: Վերջինիս խոսքով՝ համագումարի անհրաժեշտությունը վաղուց կա, որովհետեւ «ըստ էության լինել-չլինելու խնդիր է դրված, ինչպես ժողովուրդն է ասում՝ «անունը կա, ամանում չկա» վիճակն է, բնականաբար, պետք է մի նոր թարմություն մտնի, որ գրողը գրողի կյանքով շնչի, գրվածը հասնի ընթերցողին: Խնդիրը սա է»:

Ինչ վերաբերում է ստորագրահավաքին, ապա Վահան Սաղաթելյանը նշեց, որ միայն իր ստորագրությունից է տեղյակ. «Իմ ստորագրությամբ ես նրանց թերացումն եմ արտահայտել:  Այստեղ ավելի շատ Անանյանի խնդիրը չէ, հարցն այն է, որ ով ուզում է լինի, միայն թե աշխուժացում լինի, արժեքավորին տեղ տրվի, բայց այսօր թացն ու չորը խառնվել են իրար, ու մի տեսակ բարձիթողի վիճակ է»:

Մեզ հետ զրույցում բանաստեղծ Հրաչյա Բեյլերյանն էլ նշեց, որ ստորագրել է, որովհետեւ «համագումար ենք ուզում, շատ բաներ կա համագումարում խոսելու, բայց դա արդեն մեր համայնքի, ներսի հարցն է»,- կարճ կապեց նա: Համագումարի անհրաժեշտությունը, որպես գրողներով նստել-զրուցելու միակ ու անփոխարինելի տարբերակ, առաջ քաշեց նաեւ թարգմանիչ Վարդան Ֆերեշեթյանը, ով նշեց, որ չնայած այդքան տեղյակ չէ Գրողների միությունից, որովհետեւ «տարին մի անգամ մտնի, թե չմտնի», բայց ամեն դեպքում ինչ որ կատարվում է, ի նպաստ գրողների չի կատարվում.

«Ես էլ եմ ստորագրել, որ համագումար արվի, Խաչիկն ասեց՝ դեմ չե՞ս, ասեցի՝ դեմ չեմ, որ համագումար արվի, հարցեր քննարկվեն: Անընդհատ ինչ-որ խոսակցություններ կան, որ պետք է պարզվի, ինչ-որ մեկը պետք է լինի, որ զբաղվի գրողների հարցերով, պետք է հավաքվել-զրուցել, տեսնել, թե ինչ պետք է արվի: Դրսից գումարներ են գալիս, բայց թե գրողների համար ինչ է արվում՝ չես հասկանում»:

Ստորագրահավաքի հետ կապված՝ զրուցեցինք նաեւ բանաստեղծ Խաչիկ Մանուկյանի հետ, ով, ըստ լուրերի, այս գործընթացի կազմակերպիչներից է, սակայն նա ժամանակից շուտ չի ուզում ոչինչ մանրամասնել, մի բան հաստատ է, որ «ամեն ինչ ընթացքի մեջ է, եւ առաջիկայում շատ գրողներ այս առիթով իրենց խոսքը կասեն»: Ինչ վերաբերում է ստորագրահավաքին, ապա այն «թաքուն» չի արվում ու ոչ մեկից էլ գաղտնի չի պահվում, ու նախաձեռնողն էլ ոչ թե ինքն է, այլ «մենք»:

Ստորագրահավաքի հարցում շրջանառվում է հատկապես ՀԳՄ երիտասարդ անդամների անունը, ինչը, ՀԳՄ երիտասարդական բաժանմունքի նախագահ, գրաքննադատ Արքմենիկ Նիկողոսյանի խոսքով, զայրացնող է. «Քանի որ երիտասարդական բաժանմունքի նախագահն եմ, կարող եմ ասել, որ իմ ղեկավարած բաժանմունքի գրողների 99 տոկոսն այդպիսի ստորագրահավաքների չի գնա»:  Իր վստահությունը նա հիմնավորեց նրանով, որ ընդամենը 20-30 գրող կա երիտասարդական սեկցիայում, ովքեր մի ընտանիքի նման են եւ նման որեւէ գործողության դեպքում տեղյակ են լինում իրարից, բացի այդ՝ «հավաքված են այնպիսի գրողներ, ովքեր կայացած մարդիկ են եւ ոչ մեկի զուռնի տակ չեն պարի եւ իրենց ստորագրությունն էլ չեն դնի ոչ մեկի կազմակերպած ստորագրահավաքների տակ:

Ցանկացած տիպի ստորագրահավաքի հետեւում պետք է լինի գրականության հանդեպ ցավը, ոչ թե աթոռացավը: Ափինյանի նպատակը միշտ եղել է աթոռակռիվը:  Խաչիկի դեպքում գործում է կարոտախտը: Խաչիկի մտահոգությունը լավն է՝ ունենալ գրական պրոցես, որտեղ լինի գնահատման անաչառ համակարգ, կառույցները գործեն:

Բայց, իմ կարծիքով, գրական կյանքը կարելի է բարեփոխել նաեւ առանց այդ շենքի, առանց վարչարարական լծակների, եւ դրա լավագույն օրինակը Կարեն Անտաշյանն է, ով առանց այդ լծակների ամսագիր է տպագրում, կայք է անում»:

Երիտասարդ գրողների մասնակցությունը ստորագրահավաքին մեզ հետ զրույցում բացառել էր նաեւ Անանյանը, ով նշել էր, որ իր քարտուղարը բոլորի հետ մեկառմեկ խոսել է, եւ բոլորը միայն երախտիքի խոսքեր են ասել իր հասցեին: Արքմենիկը չհերքեց, որ զանգեր եղել են թե իրեն եւ թե երիտասարդ գրողներից շատերին, բայց.

«Գնալ-ներկայանալ ՀԳՄ քարտուղարին՝ չգիտեմ… ինձ էլ է զանգ եղել հետեւյալ հարցադրումով, թե կա՞ նման բան, թե՞ ոչ, ես ասել եմ, որ չկա: Հետո ամոթ չի Լեւոն Անանյանին երախտիքի խոսքեր ասել, որովհետեւ այս տարվա ընթացքում երիտասարդների համար ինքը, այնուամենայնիվ,  շատ բան արել է, բայց այնպես էլ չէ, որ երիտասարդ գրողն այն խեղճուկրակ երեւույթն է, որ եթե Անանյանը ոչ գրական բաներ անի, ինքը չընդդիմանա: Երիտասարդ կայացած գրողը չի մասնակցի ոչ մի ստորագրահավաքի՝ ոչ ընդդեմ Անանյանի, ոչ էլ հանուն նրա»,- երիտասարդ գրողների դիրքորոշումն այսպես արտահայտեց նա, հորդորելով չշահարկել իրենց անունը, շահարկելու դեպքում էլ տալ կոնկրետ անուններ:

ՍՈՆԱ ԱԴԱՄՅԱՆ 

hraparak.am

04.08.2011 

«Գրողների գնացք»-ը՝ դեպի Ֆրանսիա

Գրողների միությունը «Գրողների գնացք» պայմանական անվան տակ հերթական ուղեւորությունն է կազմակերպում դեպի Ֆրանսիա, որի ժամանակ ֆրանսիացի եւ հայ գրողների համատեղ միջոցառում է լինելու, ստեղծագործական քննարկումներ եւ այլն: Նախնական տվյալներով՝ մեկնողների ցանկում ընդգրկվել են Վիոլետ Գրիգորյանը, Վահրամ Մարտիրոսյանը, Հենրիկ Էդոյանը, Կարեն Անտաշյանը, Կարինե Խոդիկյանը, Հովհաննես Գրիգորյանը եւ իհարկե՝ Լեւոն Անանյանը: Այս կազմը դժգոհություն է առաջացրել գրողների շրջանում, որոնք բողոքում են, թե միշտ նույն մարդիկ են գործուղումների մեկնում, մինչդեռ ՀՀ գրողների միությունը 500-ի չափ անդամ ունի, որոնք ՀԳՄ անդամ լինելու ոչ մի արտոնությունից չեն օգտվում:

Hraparak.am
02.08.11

Ստորագրահավաք Անանյանի դե՞մ

Գրողների միության երիտասարդ անդամները ստորագրահավաք են նախաձեռնել ՀԳՄ նախագահ Լեւոն Անանյանի դեմ եւ մտադիր են ստորագրությունների համապատասխան թվաքանակի դեպքում նրանից պահանջել  համագումար հրավիրել, որտեղ կքննարկվի նրա հրաժարականի հարցը:
«Նման բան չկա, մի հավատացեք, որովհետեւ գիշերը ինչ-որ մեկը զառանցագին երազներ է տեսնում, հետո էլ նստում-խոսում է դրանց մասին»,- մեզ ասաց Լեւոն Անանյանը՝ դա անվանելով հերթական սուտ խոսակցություններից մեկը:
«Ջահել գրողների համար այնքան գործ է արվել իմ նախագահության օրոք, որ որեւէ մեկը չի կարող նման ստորություն անել. դա բացառվում է: Դրանից հետո իմ քարտուղարը բոլորի հետ մեկառմեկ խոսել է, եւ բոլորը մենակ երախտիքի խոսքեր են ասել»,- նշեց պարոն Անանյանը:
Այդ դեպքում անհասկանալի է, թե ինչու են «բերման ենթարկում» երիտասարդ գրողներին ու խոսեցնում, եթե ստորագրահավաքի փաստն իրական չէ:

«Հրապարակ»
30.07.11

ԳՐԱԿԱՆ  PR-ի (grakanpr.blogspot.com) կողմից։
Անհասկանալի ու զարմանալի ոչինչ չկա։ Լեւոն Անանյանին հնարավոր չէ մեկուսացնել ԳՄ նախագահի աթոռից։ Նրան եւ նրա ղարաբաղցի կոլեգա Վարդան Հակոբյանին ԳՄ շենքից դուրս են բերելու միայն դագաղի վրա։ Նրանք ցմահ նախագահ են...

Գրողները հայհոյում են

Մոտենում եմ մաքուր սափրված, կոկիկ հագնված հայ գրողին եւ նրբորեն հարցնում` եթե այսօր խորհրդարանական ընտրություններ լինեին, ո՞ր կուսակցությանը ձայն կտայիք: Ծխախոտի ծուխը դանդաղ բաց է թողնում շրթունքների արանքից, նայում աչքերիս եւ շպրտում` ես քո… ու մի թունդ հայհոյում: Հայհոյանքն ուղղված չէ ինձ, այլ հայ ժողովրդի ծնած-սնած կուսակցություններին` վերից վար: Զարմացած հարցնում եմ` ախր դու նախկին նախարար ես, այդ կուսակցությունների մեջ չկա՞ մեկը` իշխանություն-ընդդիմություն, որին նախապատվություն տաս: Պատասխանում է. «Երկիր ե՞ն թողել, մշակույթ ե՞ն թողել, ստեղծագործող մարդուն ստորացրել ու ոչնչացրել են, բոլոր արժեքները հողին հավասար արեցին, չորս կողմդ պոռնկություն է ու անգրագիտություն, ժողովուրդ է՞ մնացել…»:

Դե արի ու ասա, որ այս մարդը ճիշտ չէ: Հաջորդ գրողին եմ հարցնում, նորից թունդ հայհոյում է, երրորդին` էլի հայհոյում է, չորրորդը, հինգերորդը` դարձյալ… Այ մարդ, ասում եմ, խոսքներդ մե՞կ եք արել: Հա, ասում են, ես քո կուսակցությունները… Բայց կար նաեւ երկրորդ պատասխան, կային գրողներ, ովքեր չէին հայհոյում, պարզապես զուսպ պատասխանում էին` ոչ մեկին: Սրանք էլ այստեղ էին խոսքները մեկ արել: Չեմ հարցրել ընդգծված կուսակցական գրողներին, քանի որ նրանց պատասխանը պարզ է: Իհարկե, Հայաստանի գրողների միության շուրջ 350 անդամին չէ, որ հարցրել եմ, նրանցից մոտ 10 տոկոսն է պատասխանել, բայց այդքանն էլ բավական էր ընդհանուր տրամադրվածությունը հասկանալու համար: Չհարցվածների մեջ կան նաեւ լաքեյներ, պնակալեզներ, բայց նրանք գրական աշխարհում եղանակ չեն փոխում:

Անընդհատ ասում են, թե ո՞ւր են գրողները, ինչո՞ւ չեն խոսում: Ասեմ, որ ճշմարիտ գրողները չեն լռում, պարզապես նրանց ձայնի իրավունք չեն տալիս, քանի որ անցանկալի են ու վտանգավոր տգիտության փուչիկին նստած իշխողների համար: Սա է պատճառը, որ նրանց կանոնիկ կերպով ոչնչացնում են հասարակության աչքում: Գրողներն էլ ստիպված ապրում են իրենց ստեղծագործական աշխարհում` թքած ունենալով ցանկացած կուսակցական խաղի վրա: Այս անգրական ժամանակում եւ իշխանությունը, եւ ընդդիմությունը, ուս ուսի տված, կործանում են այս երկիրը: Վերջին նախադասությունը նույնպես հայ բանաստեղծի խոսք է` առանց հայհոյանքի, բայց նողկանքով արտաբերված:

Ֆելիքս Եղիազարյան
hraparak.am
25.07.11

Սնափառության շքահանդես

Գրողների միության շենքի երկրորդ հարկում էինք, երբ ինչ-որ մեկը ծիծաղելով ասաց՝ ներքեւ մի իջեք, շենքը ոստիկաններով օղակված է: Զարմացած ու հետաքրքրված անհաջող կատակից՝ իջանք, պարզվեց, որ կատակասերն ավելի քան լուրջ է: Ոչ միայն շենքն էր շրջապատված, այլեւ առաջին հարկում քայլարշավում էին փողկապավոր սափրագլուխները, մեզ դեսուդեն էին հրում՝ ճանապարհ բացելով:

Ու հանկարծ միջանցքում դեմառդեմ հանդիպեցի ՀՀ ոստիկանապետին՝ հեռախոսով խոսելիս: Տեր Աստված, ի՞նչ է պատահել, այդ ո՞ւմ է կանչում: Շփոթված դուրս եկա եւ շենքի բակում հանրապետության դատախազին հանդիպեցի, որ մուտքին էր մոտենում:

Շփոթմունքս վերածվեց խուճապի: Իսկ Բաղրամյան փողոցը փակ էր, ազդանշանային լուսարձակներով տագնապ առաջացնող ոստիկանական մեքենաներով լցված: Զարմացա, եթե ԱՄՆ կամ ՌԴ նախագահն է գալիս, նախապես որեւէ հաղորդագրություն չի եղել, իսկ թե անգամ այդպես է, Գրողների միությո՞ւնն ինչ կապ ունի:

Ուզում էի փախչել, բայց նաեւ ցանկությունս մեծ էր՝ պարզելու իրողությունը, եւ շուրջս շենքից փախչող ծանոթ-ընկեր գրողներին հարցնում եմ՝ ի՞նչ է պատահել: Պատասխանեցին՝ բանաստեղծ Հովիկ Հովեյանի «Ուրարտական անձրեւներ» գրքի շնորհանդեսն է:

Իսկ այդ մարդիկ ի՞նչ կապ ունեն բանաստեղծի գրքի հետ: Ոստիկանության տո՞նն է, դատախազության օ՞րը, թե՞ գրական միջոցառում: Եվ այդ միջոցառմանը, որ պետք է գրողներն իրենց ներկայությամբ արժեւորեին, խուճապահար փախչում էին Գրողների միության շենքից:

Սա այն Հովեյան Հովիկն է, ով մի ժամանակ մշակույթի նախարար էր, իսկ նշանակվելու նախօրեին անցավ ՕԵԿ շարքերը, ումից էլ հետո ՕԵԿ-ը խիստ հիասթափվեց ու ազատեց՝ սկանդալային պահվածքի համար (կարծեմ ատրճանակով ինչ-որ մեկի գլխին էր հարվածել):

Հետաքրքիր է՝ եթե Թումանյանի կամ Չարենցի գրքի շնորհանդեսը լիներ, հանրապետության ոստիկանապետն ու դատախազը, մյուս բարձրաստիճան հյուրերը կգայի՞ն: Դե, ես էլ հետաքրքիր մարդ եմ, բերել եմ Հովեյանի պես տիեզերական քերթողին ինչ-որ Թումանյանի ու Չարենցի հետ եմ համեմատում, իհարկե, նրանց համար չէին գա՝ չափելով ըստ մեծության:

Իսկ հետաքրքիր է՝ Թումանյանը նման մարդկանցով գրքի շնորհանդես կանե՞ր: Հովեյան ջան, ուզեցար ասել՝ հայ-հայ, տեսեք, թե ինչ վիթխարի գրող եմ, որ այդպիսի մարդիկ են գրքիս շնորհանդեսին մասնակցում: Վիթխարի կլինեիր, եթե քեզ գրողները մեծարեին, ոչ թե դատախազն ու ոստիկանապետը:

Պատկերացնում եմ, թե ինչքան ես չարչարվել դրանց Գրողների միություն բերելու համար, փոխարենը մի քիչ չարչարվեիր բանաստեղծի կերպար ունենալու ուղղությամբ: Եվ գիտե՞ս, թե շենքից փախչող մեր նշանավոր գրականագետներից մեկն ինչ ասաց.

«Այս սնափառության շքահանդեսն ի՞նչ կապ ունի գրողի եւ գրականության հետ»: Հովեյան ջան, տեսա՞ր վերջում ինչ եղավ, ուզում էիր, որ հասարակությունն իմանար, թե ինչ նշանավոր մարդիկ են եկել գրքիդ շնորհանդեսին, ես էլ տեղեկացրի՝ քեզ հասցնելով մուրազիդ: Կարիք չկա շնորհակալություն հայտնելու, բա էլ ո՞ր օրվա համար ենք:

Պատահականության բերումով՝ քո գրչընկերը,
ով ավելի շուտ կհրաժարվի գրելուց,
քան նման շնորհանդես կկազմակերպի

hraparak.am
17.06.2011

Երիտասարդները պահանջում են՝ ազգային երգը պետք է հնչի նաև հեռուստատեսությամբ

«Գետաշեն» երգով այսօր «Հայֆոն շարժման» ակտիվիստները սկեսցին իրենց քայլերթ-քայլերգը` Ազատության հրապարակից մինչև մետրոյի «Երիտասարադական» կայարան: Ճանպարհին նրանք երգեցի շուրջ 20 ազգային երգեր` օգտվելով նախօրոք բաժանված երգերի բառերից:

«Մեր նպատակն է տարածել, քարոզել ազգային երգն ու երաժշտությունը, հատկապես` երիտասարդների մոտ: Ուզում ենք նաև հասնել այն բանին, որ հեռուսատեսությամբ ու ռադիոյով օրվա ընթացքում 2 ժամ հնչի ազգային երգ, լինի այլընտրանք», - ասաց կազմակերպիչներից Լուսինե Սաֆարյանը:

«Հայֆոն շարժման» նախաձեռնողները նախքան քայլերգը 3 անգամ երիտասարդների հետ անցկացրել են ազգային երգի դասեր` երգելով ազգային-ազատագրական, կատակ երգեր և Կոմիտասի ստեղծագործությունները: Ազգային երգեր երգելու համար նրանք հավաքվում են շաբաթը երկու անգամ, սակայն նման բացօթյա միջոցառում անում են առաջին անգամ:

«Մենք չունենք ոչ մի հովանավոր. ամեն ինչ անում ենք ինքներս: Շատ ծրագրեր ունենք, առաջիկայում պատրաստվում ենք անել ստորագրահավաք և նամակ ուղարկել մշակույթի նախարարությանը, որպեսզի ազգային երգը լսելի լինի նաև հեռուստատեսությամբ», - ավելացրեց Նունե Հայրապետյանը, ով նույնպես շարժման կազմակերպիչներից է:

«Մոսկվա» կինթատրոնին հարող տարածքում քայլերգի մասնակիցները երգին զուգահեռ սկսեցին պարել նաև ազգային պարեր: Մասնակիցներից Գայանե Նազարյանի կարծիքով՝ նման միջոցառումներ պետք է լինեն ավելի հաճախ, որովհետև երիտասարդները նման երգերի կարիք ունեն եւ հենց այդ կարիքն է, որ ստիպել է նրանց հավաքվել:

«Ես մեծացել եմ այս երգերի տակ, սրանք երգեր են, որ միշտ պետք է հնչեն»,- ասաց Գայանեն, ով երթին մասնակցում էր իր մի քանի ամսական փոքրիկի հետ. « Իմ բալիկն անգամ հղիության ընթացքում և հիմա էլ այս երգերն է լսում»:

«Հայֆոն շարժումը» ստեղծվել է «Միտք» վերլուծական կենտրոնի լրագրողական դասընթացների արդյունքում` մոտ 2 ամիս առաջ: Խմբում ներգրավված են մոտ 15 հիմնադիր-ամդամներ, որոնց նպատակն է պահպանել հայկական ազգային մշակույթը:

Մերի Մամյան
hetq.am
11 հունիսի, 2011

Մի՛ ծռեք ճանապարհը, պարոնայք

«Գոլոս Արմենիի» թերթի սեպտեմբերի 8-ի համարում տպագրված պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Հրանտ Աբրահամյանի «Վարդան Հակոբյան՝ գրողների միության նախագահ» վերնագրով հոդվածը Արցախյան շարժման ու պատերազմի շատ վետերանների, Ղարաբաղի վերջին երկտասնամյա պատմությանը շատ թե քիչ քաջածանոթ մարդկանց, մեղմ ասած, տարակուսանքի մեջ է գցել: Երևի թե այդ տարիների մասին տպագրված խեղաթյուրումների շարքում սույն հոդվածը երկար ժամանակ կմնա չգերազանցված: Տեղի սղության պատճառով անդրադառնանք կեղծումների միայն մի մասին:

Հոդվածի հեղինակը հայտնում է, թե իր հոդվածը գրել է «արխիվում պահպանվող նյութերի հիման վրա»: Հետաքրքիր է՝ դա ի՞նչ արխիվ է, որտե՞ղ է պահվում այդ արխիվը, որի հիման վրա պրոֆեսորը հայտնում է, որ "Вардан Акопян был не только поэтом, но и азатамартиком, политическим деятелем, интеллигентом, прошедшим весь путь страданий и героизма. Это он в начале января 1988г. вместе с поэтом Грачья Бегларяном направил в Москву письмо с требованием о воссоединении Арцаха-Карабаха с Матерью Арменией”.

Չգիտեմ ինչ նամակի մասին է խոսքը, բայց հիշեցնեմ, որ Մոսկվային ուղղված Արցախի մտավորականների հանրահայտ նամակը գրվել է «Խորհրդային Ղարաբաղ» թերթի խմբագրությունում: Ինքս այդ նամակի կազմման և ստորագրահավաքի մասնակիցներից եմ: Վ. Հակոբյանի անունը հաստատ առաջին 20-30 հոգու մեջ չկար: Անգամ հիշում եմ, որ առաջին երկու ստորագրողները Գուրգեն Գաբրիելյանն ու Գուրգեն Այվազյանն են եղել: Սկզբում խմբագրության այդ երկու վետերաններին ենք ստորագրել տվել, որպեսզի մյուսները համարձակություն ձեռք բերեն...
Օրերս ես զրուցել եմ արցախցի մի քանի պետական, հասարակական, քաղաքական գործիչների հետ. նրանցից ոչ ոք չի գտնում, որ Վարդան Հակոբյանը ազգային-ազատագրական պայքարի պիոներ է կամ քաղաքական գործիչ:

Բավական չէ, որ պատմաբանն արցախյան պատերազմի հետ երբեք առնչություն չունեցած մարդուն անվանում է «ազատամարտիկ», այնուհետև հայտնում է, թե 1988 թ. փետրվարի 20-ի հայտնի նստաշրջանի հրավիրման առաջարկությունը ներկայացրել են Վ. Հակոբյանն ու Արմո Ծատրյանը: Հետո, ըստ պրոֆեսորի՝ «Վարդան Հակոբյանն իր վրա է վերցրել արտակարգ նստաշրջանի կազմակերպման պատասխանատվությունը»:
Իր շքախմբով Ստեփանակերտ ժամանած Ադրբեջանի ղեկավար Ք. Բագիրովը փորձել է կանխել արտահերթ նստաշրջանի աշխատանքը: Ըստ պատմաբանի՝ "Предпринимались попытки либо заставить Вардана изменить свою позицию, либо запугать его. Однако его ответ был четким и отрицательным”. Հոդվածի հեղինակը, «արխիվային նյութերի հիման վրա» պատմում է, որ Վարդանը մոտեցել է խոսափողին... Եվ նրա խոսքերից հետո Բագիրովին այլ բան չէր մնում, քան հեռանալ նիստերի դահլիճից:

Այն մարդիկ, ովքեր իրոք զբաղվում էին նստաշրջանի կազմակերպման խնդրով, բարեբախտաբար, դեռ կենդանի են, և ես զրուցել եմ նրանց հետ: Նստաշրջանի կազմակերպման խնդրով զբաղվում էր Ռազմիկ Պետրոսյանը: Նա հայտնեց, որ նստաշրջանի նախագահ Վիգեն Հայրապետյանից բացի կար նաև նախագահի «պահեստային» տարբերակ, որ հայտնի է միայն իրեն: Ռ. Պետրոսյանը հավելեց, որ քվորում ապահովելու համար պատգամավորներից երկուսին անձամբ ինքն է բերել նիստերի դահլիճ:

Ըստ Հրանտ Աբրահամյանի, չնայած «Կռունկ» կոմիտեի նախագահը Արկադի Մանուչարովն էր, «խորհրդի բոլոր աշխատանքները փաստորեն կոորդինացնում էր» նրա տեղակալ Վարդան Հակոբյանը: "После того как 24 марта "Крунк" запретили, Вардан часто общался с населением области, посещал районы, выступал перед их жителями, призывал организовываться, создавать оборонительные отряды, вооружаться...”,- գրում է հոդվածի հեղինակը:
Ռազմիկ Պետրոսյանն ու Ռոլես Աղաջանյանը, ովքեր ժամանակին եղել են ոչ միայն ինքնապաշտպանության կոմիտեի անդամներ, այլև «Կռունկ»-ի և Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհրդի նախագահության անդամներ, այնուհետև նաև ՀՀ առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավորներ՝ Արցախից, ղարաբաղա-ադրբեջանական պատերազմի վետերաններ են (պահեստի գնդապետի և փոխգնդապետի կոչումներով), հայտնեցին, որ «Կռունկի» անդամներից միայն 4-5 հոգի էին տիրապետում ողջ ինֆորմացիային, իսկ իրականում բոլոր ծրագրերը կազմում և ղեկավարում էր Ինքնապաշտպանության շտաբը, որի կազմում էին Արկադի Մանուչարովը, Ռազմիկ Պետրոսյանը, Ռոլես Աղաջանյանը, Արկադի Կարապետյանը... «Գործողությունների պլան կազմելիս մենք խորհրդակցում էինք նաև Վաչագան Գրիգորյանի, Բորիս Դադամյանի, Ռոբերտ Քոչարյանի հետ»,- ասացին նրանք:

«Շշտաբը սկզբում գտնվում էր «Խորհրդային Ղարաբաղ» թերթի խմբագրությունում, ապա ներկայիս քաղաքապետարանի դիմացի շենքում, այնուհետև՝ Ստեփանակերտի կենտրոնական մարզադաշտում, որտեղ պատահական ու անվստահելի մարդիկ ելումուտ չունեին»,- ասում է Ռ. Պետրոսյանը:
Զրուցել եմ նաև այլ գործիչների ու ակտիվիստների հետ: Նրանցից ոչ ոք երբեք չի տեսել ու չի լսել, որ Վ. Հակոբյանը մեկնած լիներ Ղարաբաղի շրջանները՝ բնակչությանը «պաշտպանական խմբեր ստեղծելու կամ զինվելու» կոչ անելու: Թեկուզև այն պարզ պատճառով, որ այդ հարցով հատուկ մարդիկ էին զբաղվում և դա խիստ գաղտնի էր կատարվում, քանզի ամեն տեղ շրջում էին կագեբե-ի «ականջներ»:

«Չեմ կարծում, թե այդ հոդվածը տպագրելու նախաձեռնությունը պատկանում է Վ. Հակոբյանին: Համոզված եմ, որ նա տեղյակ էլ չէ դրան: Բայց քանի որ, իրենից անկախ, կանգնեցրել են զավեշտական փաստի առաջ, ապա, որպես ճանաչված և պատկառելի մտավորական, Վարդան Հակոբյանը, իմ համոզմամբ, անպայման հերքում կտպագրի նույն թերթում»,- ասում է ԼՂՀ ԱԺ պատգամավոր, քաղաքական գործիչ Մաքսիմ Միրզոյանը:
Մի փաստ ևս. իմ բոլոր զրուցակիցները, ովքեր այդ տարիներին կալանավորվել ու բանտարկվել են, ժպտալով հարցրին. «Եթե ամեն ինչ Վարդանն էր անում ու կազմակերպում, ապա ինչո՞ւ մի անգամ էլ նրան չեն բանտարկել...»: Նրա անունը չկա նաև ԽՍՀՄ փլուզումից հետո պետանվտանգության արխիվներում գտնված շարժման կազմակերպիչների ու ղեկավարների ցուցակներում:

Հ. Աբրահամյանը սխալ է ներկայացնում նաև Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհդին առնչվող հատվածն ու շարունակում. "Первым на сессии выступил депутат облсовета Вардан Акопян. Он предложил провозгласить область Нагорно-Карабахской суверенной республикой”.
Զրուցակիցներս հայտնեցին, որ Խորհուրդն ուներ համանախագահների կազմ, որի մեջ էին մտնում Վաչագան Գրիգորյանը, Վահան Գաբրիելյանը, Սեմյոն Բաբայանը, Արկադի Մանուչարովը (նա պատվավոր նախագահ էր համարվում), Հենրիխ Պողոսյանը (վերջինս հետո վերցրել էր իր թեկնածությունը): Հրանտ Աբրահամյանի հերոսը նախագահության քսան շարքային անդամներից մեկն էր միայն և նա, ըստ իմ զրուցակիցների, «չէր կարող այնպիսի հայտարարություններ անել, որի համար թե՛ իրավասու չէր, և թե՛ նրա ուժերից վեր էր»:

"8-9 мая 1992г. Вардан Акопян принимал активное участие в боевых действиях по освобождению Шуши”,- Հ. Աբրահամյանն այս տողերով է ավարտում իր հոդվածը:
Ճիշտն ասած, երևանաբնակ պրոֆեսորը, որ Վ. Հակոբյանի արժանիքներն ու ծառայությունները նշելու համար շարունակ վկայակոչում է երևանաբնակ մեր մեծերին (առավելապես՝ հանգուցյալ), լավ կլիներ փորձեր Երևանում բնակվող հանրահայտ «Կոմանդոսից»՝ Արկադի Տեր-Թադևոսյանից և ԼՂՀ ՊԲ նախկին զորահրամանատար ու ՊՆ նախարար Սամվել Բաբայանից ճշտել, թե Վ. Հակոբյանը ի՞նչ զորամիավորման կազմում էր «ակտիվորեն մասնակցում Շուշիի ազատագրման ռազմագործողությանը»:

Պարզապես հիշենք Իգոր Մուրադյանի խոսքերը. «Բարեբախտաբար, մենք բոլորս դեռ չենք մեռել...»: Այլապես մի օր կարող է «պարզվել», որ Կոլումբոսից առաջ, ասենք, Կիկոսը կամ Կիրակոսն արդեն հայտնաբերել էր Ամերիկան:

ՎԱՐԴԳԵՍ ՕՎՅԱՆ
«Նոր էջ», 2009 Հոկտեմբեր N11